Ampütasyon seviyeleri ve her seviyeye uygun protez
Protez seçiminde ilk belirleyici, ampütasyonun hangi seviyeden yapıldığıdır. Korunan eklem sayısı arttıkça yürüme genellikle daha az enerji gerektirir ve uyum süreci kısalır. Aşağıda alt ve üst ekstremitede sık görülen seviyeleri ve kullanılan protez tiplerini özetledik.
Alt ekstremite (bacak) ampütasyon seviyeleri
Parmak ve kısmi ayak ampütasyonları
Parmak, ray (metatars) veya Lisfranc / Chopart seviyesindeki kayıplarda ayakkabı içinde kullanılan dolgu, silikon kısmi ayak protezi veya ayak bileğini de saran özel protezler uygulanır. Ayrıntılar: ayak ve kısmi ayak protezleri, Chopart protezi.
Syme (ayak bileği) ampütasyonu
Ayak bileği eklemi seviyesinden yapılan bu ampütasyonda topuk yastığı korunduğu için güdük ucu yük taşıyabilir. Bilek seviyesindeki sınırlı boşluk nedeniyle alçak profilli protez ayaklar tercih edilir. Ayrıntılar: Syme protezi.
Diz altı (transtibial) ampütasyon
En sık görülen seviyelerden biridir. Kişinin kendi diz eklemi korunduğu için yürüyüş daha doğaldır. Soket, askı sistemi (aktif vakum, pasif vakum, pin-kilit) ve protez ayak kişiye göre seçilir. Ayrıntılar: diz altı protez.
Diz dezartikülasyonu
Ampütasyon diz eklemi seviyesinden yapılır; uyluk kemiği tam uzunluktadır ve güdük ucu genellikle yük taşıyabilir. Protezde alçak yapılı özel diz eklemleri kullanılır.
Diz üstü (transfemoral) ampütasyon
Diz eklemi protezin bir parçası olur. Mekanik, pnömatik, hidrolik veya mikroişlemcili diz seçimi; aktivite düzeyi, denge ve güvenlik ihtiyacına göre yapılır. Ayrıntılar: diz üstü protez, mikroişlemcili diz kimlere uygun?
Kalça dezartikülasyonu ve hemipelvektomi
Kalça eklemi seviyesinden veya leğen kemiğinin bir kısmını içeren ampütasyonlarda soket gövdeyi saracak şekilde tasarlanır; protez kalça, diz ve ayak bileşenlerinden oluşur. Bu seviyelerde deneyimli bir ekip ve dikkatli hizalama özellikle önemlidir.
Üst ekstremite (kol) ampütasyon seviyeleri
- Parmak ve kısmi el: silikon kozmetik veya fonksiyonel parmak protezleri. Ayrıntılar
- El bileği ve dirsek altı (transradial): kozmetik, vücut gücüyle çalışan veya myoelektrik/biyonik el protezleri.
- Dirsek üstü (transhumeral): protez dirsek eklemi eklenir; kontrol daha karmaşıktır.
- Omuz dezartikülasyonu: soket omuz ve gövdeyi kapsar; hafif bileşenler tercih edilir.
Üst ekstremite seçenekleri için üst ekstremite protezleri ve biyonik el protezi rehberi sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Seviye neden önemli?
Korunan her eklem, protezle hareketi kolaylaştırır. Bu yüzden ampütasyon öncesinde cerrahınızla protez açısından uygun seviye hakkında konuşmak, mümkünse bir protez-ortez uzmanının görüşünü almak faydalıdır.
Sık sorulan sorular
Diz altı mı diz üstü mü daha kolay yürünür?
Kendi diz eklemi korunduğu için diz altı protezle yürümek genellikle daha az enerji gerektirir ve uyum süreci daha kısadır. Diz üstü protezde doğru diz seçimi ve yürüme eğitimi daha belirleyicidir.
Kalça seviyesinden ampütasyonda protez kullanılabilir mi?
Evet. Kalça dezartikülasyonunda gövdeyi saran bir soket, protez kalça, diz ve ayak bileşenleriyle yürümek mümkündür. Uygunluk; genel sağlık, kas gücü ve motivasyona göre değerlendirilir.
Parmak kaybı için protez gerekli mi?
Tek parmak kayıplarında çoğu zaman ayakkabı içi dolgu veya tabanlık yeterlidir. Birden fazla parmak ya da ayağın ön kısmının kaybında kısmi ayak protezi denge ve yürüyüşü belirgin şekilde iyileştirebilir.
Hazırlayan: CPO Tarık Şahin (sertifikalı protez-ortez uzmanı) · Son güncelleme: Ekim 2026