Diz altı protezde pasif vakum sistemleri
Pasif vakum (emme) askı sisteminde pompa bulunmaz; protez giyilip yük verildiğinde soket içindeki hava tek yönlü bir valften dışarı çıkar ve soket emme etkisiyle güdüğe tutunur.
Pasif vakum nedir?
Pasif vakum, en yaygın kullanılan askı yöntemlerinden biridir. Contalı (seal-in) liner veya liner üzerine giyilen sızdırmazlık kılıfı, soketin içini dış ortamdan ayırır. Kullanıcı protezi giyip ağırlık verdiğinde soket içindeki fazla hava tek yönlü valften dışarı çıkar; hava geri giremediği için güdük ile soket arasında emme etkisi oluşur.
Pasif vakum çeşitleri
| Contalı liner (seal-in) | Liner üzerindeki silikon conta halkaları soket iç duvarına yapışarak sızdırmazlığı sağlar; dış kılıf gerekmez. |
|---|---|
| Kılıflı sistem | Liner üzerine giyilen ve soketin üst kenarından dize uzanan sızdırmazlık kılıfı kullanılır. |
| Direkt emme (linersiz) | Güdük doğrudan sokete yerleştirilir; günümüzde diz altında daha az, diz üstünde daha sık kullanılır. |
Seçim; güdük şekli, cilt durumu ve kullanıcının alışkanlıklarına göre yapılır.
Endikasyonlar
- Güdük hacmi görece dengeli, orta uzunlukta ve silindirik/konik güdükler
- Pin-kilit sisteminde güdük ucunda çekme ve ağrı yaşayan kullanıcılar
- Pompa veya elektronik bileşen istemeyen, sade bir sistem tercih eden kullanıcılar
- K1–K3 aktivite düzeyindeki kullanıcıların büyük kısmı
Uygun olmayabilecek durumlar
- Gün içinde belirgin hacim dalgalanması (bu durumda aktif vakum değerlendirilebilir)
- Çok kısa güdük veya contaların tutunamayacağı düzensiz güdük şekli
- Liner'ı doğru giyemeyecek düzeyde el becerisi kısıtlılığı
- Güdükte açık yara veya hassas skar dokusu
Avantajları ve sınırlamaları
Avantajlar
- Pompa ve pil gerektirmeyen sade yapı
- Pin-kilide göre güdük ucunda daha az çekme
- Ses yapmayan, sessiz askı
- Kilit mekanizması olmadığı için daha kısa yapı yüksekliği
Sınırlamalar
- Güdük hacmi azaldığında emme zayıflayabilir
- Liner ve contalar zamanla aşınır, düzenli değişim gerekir
- Kılıflı sistemlerde kılıf dizin hareketini kısıtlayabilir ve yırtılırsa vakum kaybolur
Giyme adımları
- Liner'ı ters çevirip güdüğün ucuna yerleştirin ve hava kalmayacak şekilde yukarı doğru açın.
- Güdüğü sokete yerleştirin, ayakta durup yavaşça ağırlık verin.
- Valften havanın çıktığını hissedin; gerekiyorsa valf düğmesine basın.
- Kılıflı sistemde kılıfı dizin üzerine kırışıksız şekilde çekin.
Sık sorulan sorular
Pasif vakumda soket neden gevşer?
Gün içinde güdük hacmi azaldığında soket ile liner arasında boşluk oluşur ve emme zayıflar. Bu durumda çorap ilavesi veya aktif vakum gibi çözümler değerlendirilebilir.
Valfe ne sıklıkla bakım gerekir?
Valf ve contaların düzenli temizlenmesi ve kontrol randevularında incelenmesi yeterlidir. Hava kaçırma fark ederseniz bize ulaşın.